Nội dung
Vào thời vua Hùng, có một bà cụ sống một mình. Một hôm đi thăm nương, bà nhìn thấy một dấu chân rất to dẫm lên luống cà. Bà ngạc nhiên nói:
Chao ôi! Bàn chân của ai mà to thế nhỉ?
Bà tò mò đặt chân mình vào thử. Từ hôm đó, bà mang thai. Đủ ngày đủ tháng, bà sinh được một cậu bé kháu khỉnh và đặt tên là Gióng.
Nhưng điều lạ là Gióng lên ba tuổi mà vẫn nằm một chỗ, chưa biết đi, chưa biết nói, cũng chẳng cười.
Lúc ấy, giặc Ân kéo quân sang cướp nước ta. Chúng rất hung ác, đi tới đâu cũng đốt phá nhà cửa và cướp bóc khắp nơi. Vua Hùng rất lo lắng nên sai sứ giả đi khắp nơi tìm người tài cứu nước.
Một hôm, sứ giả đến làng Gióng. Mẹ Gióng đùa với con:
Con trai của mẹ bao giờ mới đi đánh giặc giúp vua đây?
Bất ngờ, Gióng cất tiếng nói:
Mẹ mời sứ giả vào đây cho con!
Mọi người trong làng rất ngạc nhiên. Sứ giả vào nhà hỏi, Gióng nói:
Hãy về tâu với nhà vua rèn cho ta ngựa sắt, gươm sắt, áo giáp sắt và nón sắt, ta sẽ đi đánh giặc.
Sứ giả vội về báo với vua Hùng. Nhà vua vui mừng và cho người làm ngay những thứ Gióng yêu cầu.
Khi nghe đồ sắt được mang tới, Gióng nói với mẹ:
Mẹ hãy cho con ăn thật nhiều.
Mẹ nấu cơm bao nhiêu, Gióng ăn hết bấy nhiêu. Gióng ăn rất khỏe và lớn nhanh như thổi. Gạo trong nhà hết, dân làng mang gạo, khoai, bánh trái tới giúp. Gióng ăn mãi rồi lớn thành một chàng trai khỏe mạnh.
Mọi người còn đem vải tới may quần áo cho Gióng. Nhưng quần áo vừa may xong đã chật vì chàng lớn quá nhanh.
Đúng lúc đó, ngựa sắt và áo giáp được đưa đến. Gióng bước ra ngoài, vươn vai cao lớn như núi rồi nói lớn:
Ta là tướng của nhà Trời!
Chàng mặc áo giáp, đội nón sắt, cầm gươm và từ biệt mẹ cùng dân làng. Chàng nhảy lên ngựa sắt. Ngựa phun lửa rồi phi nhanh như bay tới nơi giặc đóng quân.
Gióng vung gươm đánh giặc. Giặc chết rất nhiều. Ngựa sắt phun lửa làm đồn giặc cháy rực.
Đang đánh, gươm sắt bị gãy. Gióng liền nhổ những bụi tre ven đường để đánh tiếp. Giặc Ân hoảng sợ bỏ chạy, tướng giặc cũng bị đánh bại.
Đất nước sạch bóng quân thù.
Sau khi thắng giặc, Gióng cưỡi ngựa lên núi Sóc Sơn, để lại áo giáp và bay thẳng về trời.
Vua Hùng nhớ công lao của Gióng nên lập đền thờ và phong chàng là Phù Đổng Thiên Vương.