Nội dung
Vào thời giặc Minh đô hộ nước ta, nhân dân phải chịu nhiều đau khổ. Nghĩa quân Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo đứng lên chống giặc nhưng buổi đầu còn rất yếu. Thấy nghĩa quân có lòng cứu nước, Đức Long Quân quyết định cho mượn thanh gươm thần.
Ở Thanh Hóa có người đánh cá tên là Lê Thận. Trong một đêm thả lưới, chàng ba lần kéo lên cùng một thanh sắt. Thấy lạ, chàng mang về nhà và nhận ra đó là một lưỡi gươm.
Sau này, Lê Thận gia nhập nghĩa quân Lam Sơn. Một hôm, Lê Lợi đến nhà Thận thì lưỡi gươm bỗng phát sáng. Trên lưỡi gươm có khắc hai chữ "Thuận Thiên", nhưng lúc ấy chưa ai biết đó là báu vật.
Ít lâu sau, trong một lần bị giặc truy đuổi, Lê Lợi đi qua rừng và nhìn thấy ánh sáng trên ngọn cây đa. Ông trèo lên lấy được một chuôi gươm nạm ngọc. Khi mang chuôi gươm về ghép với lưỡi gươm của Lê Thận thì hai phần vừa khít, tạo thành thanh gươm thần.
Lê Thận nâng gươm và nói: "Đây là thần có ý phó thác cho 'minh công' làm việc lớn. Chúng tôi nguyện đem xương da của mình theo 'minh công' và thanh gươm thần này để báo đền xã tắc!"
Từ đó, nghĩa quân Lam Sơn ngày càng lớn mạnh. Trong tay Lê Lợi, thanh gươm thần giúp nghĩa quân liên tiếp đánh thắng quân Minh, giành lại độc lập và đem đến cuộc sống yên bình cho nhân dân.
Một năm sau ngày đất nước thanh bình, vua Lê Lợi đi thuyền trên hồ Tả Vọng. Giữa hồ, Rùa Vàng nổi lên và nói: "Bệ hạ hoàn gươm cho Long Quân!" Nhà vua hiểu ý, rút gươm trao lại. Thanh gươm bay về phía Rùa Vàng rồi cùng Rùa Vàng lặn xuống đáy hồ.
Từ đó, hồ Tả Vọng được gọi là Hồ Gươm hay Hồ Hoàn Kiếm, để ghi nhớ truyền thuyết trả gươm thần sau khi đất nước sạch bóng quân xâm lược.
