Nội dung
Ngày xưa, ở xã Nam Mẫu có một lễ hội lớn để cúng Phật. Mọi người từ khắp nơi kéo đến rất đông. Ai cũng ăn chay, niệm Phật, làm việc tốt như thả chim, thả cá để cầu bình an.
Giữa lúc lễ hội đông vui, một bà lão ăn mày xuất hiện. Quần áo bà rách rưới, thân hình gầy yếu, mùi hôi khiến nhiều người khó chịu. Bà cầm chiếc rá đi xin ăn và khẽ nói:
Đói lắm các ông, các bà ơi!
Nhưng suốt cả ngày, không ai cho bà chút thức ăn nào. Mọi người đều tránh xa, xua đuổi, thậm chí lính tuần còn đánh và đuổi bà ra khỏi hội.
Bà lão lặng lẽ đi vào làng. Đến từng nhà xin ăn nhưng vẫn bị từ chối. Chỉ có hai mẹ con một bà góa vừa đi chợ về thấy bà đáng thương nên mời vào nhà, cho cơm ăn.
Đêm đến, bà lão xin ngủ nhờ vì không nơi nào cho trú. Hai mẹ con vui vẻ đồng ý, trải chiếu cho bà nghỉ.
Nửa đêm, họ giật mình vì thấy chiếc chõng phát sáng. Nhìn kỹ, bà lão không còn là người ăn mày nữa mà hóa thành một con giao long rất lớn đang cuộn mình. Hai mẹ con vô cùng sợ hãi nhưng vẫn im lặng.
Sáng hôm sau, bà lão lại trở về hình dáng bình thường. Trước khi đi, bà nói:
Nhiều người ngoài miệng thờ Phật nhưng trong lòng không có lòng tốt. Chỉ hai mẹ con các ngươi thật sự nhân hậu. Hãy cầm gói tro này, rắc quanh nhà và đêm nay đừng đi đâu. Nếu phải đi thì hãy lên núi cao.
Người mẹ hỏi:
Có cách nào cứu mọi người không?
Bà lão lấy ra một hạt thóc, tách làm hai mảnh vỏ trấu rồi trao cho hai mẹ con.
Hai mảnh vỏ này sẽ giúp các ngươi cứu người.
Nói xong, bà bỗng biến mất.
Hai mẹ con làm theo lời dặn và đi báo cho dân làng biết. Nhưng mọi người đều cười và không tin.
Đêm hôm đó, khi lễ hội đang diễn ra, bỗng giữa sân lễ có một dòng nước phun lên. Nước dâng rất nhanh, đất rung chuyển rồi sụt xuống. Chỉ trong chốc lát, nhà cửa, người và vật đều chìm trong nước. Một con giao long khổng lồ bay lên giữa mặt hồ.
Riêng nền nhà của hai mẹ con được gói tro bảo vệ nên nổi cao hơn mặt nước.
Nhớ lời bà lão, hai mẹ con lấy hai mảnh vỏ trấu thả xuống nước. Lập tức chúng biến thành hai chiếc thuyền. Hai mẹ con chèo thuyền đi khắp nơi để cứu những người gặp nạn.
Về sau, nơi đất sụt ấy trở thành Hồ Ba Bể rộng lớn ở Bắc Kạn. Còn nền nhà của hai mẹ con trở thành một hòn đảo nhỏ giữa hồ, được người dân gọi là Pò Già Mải.
