Nội dung
Ngày xửa ngày xưa, có một chàng trai tên là Mai An Tiêm. Chàng vốn sinh ra ở một vùng đất rất xa phía Nam. Sau này, chàng bị bán làm nô lệ và được đưa đến cho vua Hùng.
Mai An Tiêm rất thông minh, chăm chỉ và học nói tiếng Việt rất nhanh. Chàng biết nhiều điều, làm được nhiều việc nên được vua Hùng tin yêu và luôn cho theo hầu bên cạnh. Đến năm ba mươi lăm tuổi, chàng được làm quan hầu cận, có nhà riêng gần cung vua. Vợ chàng là con gái nuôi của vua, hai người có một cậu con trai năm tuổi. Gia đình sống đầy đủ, sung túc và được nhiều người kính trọng.
Nhưng vì được vua yêu quý nên cũng có nhiều kẻ ghen ghét.
Một hôm, trong bữa tiệc với các quan, mọi người thi nhau khen ngợi nhau. Mai An Tiêm khiêm tốn nói:
Mọi thứ trong nhà này vốn là vật tiền thân của tôi thôi.
Ở quê hương cũ của chàng, người ta tin rằng hạnh phúc hay khổ đau hôm nay là kết quả của việc làm ở kiếp trước. Vì vậy, Mai chỉ nói theo niềm tin ấy.
Thế nhưng vài vị quan vốn ghét Mai An Tiêm lại cố tình hiểu sai. Họ lập tức vào tâu với vua rằng Mai kiêu ngạo, coi thường ân đức của nhà vua.
Nghe xong, vua Hùng nổi giận:
Quân nô phản trắc! Mau bắt giam hắn!
Ngay chiều hôm đó, Mai An Tiêm bị bắt bỏ vào ngục. Chàng hiểu mình đã lỡ lời nên chỉ tự nhủ:
Nếu ta gặp nạn thì chắc cũng do việc mình đã làm từ trước.
Trong triều, các quan họp bàn cách xử phạt. Có người muốn xử tử, có người muốn dùng hình phạt nặng. Cuối cùng, một vị quan già đề nghị:
Hãy đưa hắn ra một hòn đảo hoang, chỉ cho ít lương thực. Để xem những "vật tiền thân" mà hắn nói có cứu được hắn hay không.
Vua Hùng đồng ý và ra lệnh đày Mai An Tiêm ra đảo hoang, chỉ cấp đủ lương thực dùng trong một mùa.
Đến ngày lên đường, dù mọi người hết sức ngăn cản nhưng vợ Mai An Tiêm vẫn bế con trai theo chồng.
Nàng tin tưởng nói:
Trời sinh voi, trời sinh cỏ.
Nhưng khi đặt chân lên hòn đảo hoang vắng, nhìn bãi cát mênh mông không một bóng người, nàng không cầm được nước mắt.
Mai An Tiêm nhẹ nhàng an ủi:
Trời luôn có mắt. Chúng ta hãy cố gắng.
Hai vợ chồng dựng chỗ ở trong hốc đá, lấy cành cây làm cửa chắn gió. Gần đó có suối nước ngọt nên không lo thiếu nước. Họ sống bằng số gạo mang theo và những thứ kiếm được trên đảo.
Một hôm, nhìn bồ gạo ngày càng vơi, hai vợ chồng buồn bã nói:
Giá mà có ít hạt giống để gieo trồng thì tốt biết bao.
Đúng lúc ấy, một đàn chim lớn từ phương Tây bay tới. Chúng đậu kín bãi cát rồi thả xuống vài hạt màu đen trước nơi ở của gia đình Mai.
Ít lâu sau, những hạt ấy nảy mầm. Dây cây bò khắp bãi cát và mọc ra rất nhiều quả xanh.
Đến khi quả chín, Mai An Tiêm hái một quả bổ ra. Bên trong là ruột đỏ tươi, hạt đen óng.
Cả nhà ăn thử thì thấy vị ngọt mát, thơm ngon.
Mai An Tiêm vui mừng reo lên:
Đây là loại dưa lạ. Hạt giống được chim mang từ phương Tây tới, vậy hãy gọi là dưa Tây. Trời đã cho chúng ta con đường sống rồi!
Từ đó, cả gia đình giữ lại hạt để trồng thêm thật nhiều. Họ dùng dưa làm thức ăn, nhờ vậy tiết kiệm được số gạo còn lại.
Một ngày nọ, có chiếc thuyền đánh cá bị lạc vào đảo.
Mai An Tiêm giúp sửa thuyền và mời mọi người ăn thử dưa.
Ai nấy đều khen ngon.
Khi họ trở về đất liền, Mai gửi theo vài quả dưa và nhắn:
Nếu muốn có thêm dưa thì hãy mang gạo ra đổi.
Ít ngày sau, một chiếc thuyền chở đầy gạo cập bến đảo.
Người trên thuyền đổi gạo lấy dưa.
Từ đó, nhiều thuyền buôn và thuyền chài liên tiếp đến đảo. Họ mang theo gạo, quần áo, dao búa, lợn gà và nhiều hạt giống khác để đổi lấy dưa.
Ai cũng nói:
Đây là loại dưa ngon nhất mà chúng tôi từng ăn.
Nhờ chăm chỉ trồng dưa, cuộc sống của gia đình Mai An Tiêm ngày càng khá hơn. Họ có đủ lương thực, xây được nhà cửa, mở rộng ruộng vườn. Giống dưa cũng nhanh chóng được mang đi trồng khắp nơi.
Người dân khắp vùng đều biết đến Mai An Tiêm và gọi vợ chồng chàng là "Ông bà tổ dưa Tây", sau này gọi là dưa hấu.
Nhiều năm sau, một lần vua Hùng nhắc đến Mai An Tiêm và chợt nhớ tài năng của chàng.
Vua liền sai người ra đảo tìm.
Sau hơn một tháng, người được cử trở về cùng một thuyền đầy dưa hấu và tâu:
Gia đình Mai An Tiêm hiện sống rất sung túc. Họ có nhà cửa khang trang, ruộng vườn rộng lớn và nhiều người giúp việc.
Nghe xong, vua Hùng rất ngạc nhiên.
Nhà vua chợt hiểu rằng lời Mai An Tiêm năm xưa không phải là sự ngạo mạn.
Vua nói với các quan:
Hắn nói mọi thứ là vật tiền thân của mình, quả thật cũng không sai.
Ngay sau đó, vua sai người ra đón cả gia đình Mai An Tiêm trở về. Chàng được nhận lại chức quan như trước.
Hòn đảo nơi gia đình Mai từng sinh sống về sau được gọi là bãi An Tiêm. Người dân lập làng trên đảo và dựng đền thờ hai vợ chồng để ghi nhớ công lao của họ trong việc tìm ra giống dưa hấu, loại quả ngọt mát đã được truyền đi khắp mọi nơi.