Nội dung
Ngày xưa, có một anh chàng tên là Đần lấy vợ tên là Khôn. Anh Đần đúng như cái tên của mình, cả đời chẳng biết chữ nghĩa gì, cũng chẳng chịu đi đâu học hỏi. Anh chỉ quanh quẩn ở nhà, việc gì cũng nghe lời vợ làm nên càng ngày càng ngốc hơn.
Chị Khôn thấy chồng như vậy thường hay than thở:
Ôi trời ơi! Đần ơi là Đần! Sao lại có người đần đến thế!
Ban đầu, anh Đần biết mình kém nên chỉ im lặng. Nhưng sau đó, có người hàng xóm nói gì đó, anh cũng bắt đầu cãi lại:
Bu nó có khôn thì cũng chỉ là đàn bà. Còn tôi, dù đần độn vẫn là đàn ông!
Chị Khôn nghe vậy thì cười:
Nếu bố nó muốn làm người đàn ông hiểu biết thì hãy đi học khôn của thiên hạ đi. Làm người giúp việc cho người khôn còn hơn làm thầy người dại.
Anh Đần hỏi:
Thế tôi phải học khôn ở đâu?
Chị Khôn nói:
Người xưa có câu: “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn”. Muốn học thì phải ra ngoài gặp gỡ mọi người. Gặp ai cũng vui vẻ chào hỏi, làm quen, nói lời tốt đẹp. Người hay chào hỏi thì sẽ có nhiều bạn bè và học được điều hay.
Nghe vợ nói, anh Đần thấy rất thích. Anh bảo:
Vậy sáng mai bu nó chuẩn bị cơm nắm cho tôi đi học khôn một chuyến.
Sáng hôm sau, anh mang cơm lên đường. Nhớ lời vợ dặn, gặp ai anh cũng chạy lại bắt tay, cười tươi và nói:
Chúc bác gặp may mắn! Chúc bác gặp điều tốt lành!
Nhưng mọi người thấy anh lạ quá, ai cũng tránh xa.
Gần trưa, anh gặp một đoàn người đông đúc, có kèn trống đi cùng. Anh nghĩ chắc đây là nơi mình học được điều hay nên chạy tới chào hỏi.
Nhìn kỹ, anh thấy có một chiếc kiệu lớn, nhiều người mặc áo trắng, tay chống gậy, vẻ mặt buồn bã. Hóa ra đó là một đám tang.
Anh Đần không biết, lại chạy đến vui vẻ nói:
Chúc các bác gặp may mắn! Chúc các bác gặp điều tốt lành!
Mọi người tức giận vì người thân vừa mất mà anh lại nói những lời như vậy. Họ cầm gậy đánh anh một trận. Anh Đần hoảng sợ, vội chạy về nhà.
Vừa về tới nơi, anh đã bị vợ mắng:
Đần ơi là Đần! Người ta có chuyện buồn, sao lại đi chúc mừng? Phải biết chia buồn với người ta chứ!
Rồi chị Khôn dạy:
Nếu gặp đám tang thì phải tỏ vẻ buồn, nói lời chia sẻ và chúc người mất được yên nghỉ.
Anh Đần nghe xong lại quyết tâm đi học khôn lần nữa.
Hôm sau, anh lại mang cơm đi đường. Lần này anh cứ lẩm bẩm:
Chúc mồ yên mả đẹp! Chúc được hạnh phúc dưới suối vàng!
Đi đến đâu, mọi người cũng tránh xa vì nghe những lời kỳ lạ ấy.
Đến trưa, anh gặp một đoàn người ăn mặc đẹp, vui vẻ đi trên đường. Có một đôi trai gái đang ngượng ngùng đi cùng mọi người. Anh nghĩ đây là dịp để thể hiện sự hiểu biết.
Anh chạy tới, nắm tay đôi trai gái và nói:
Chúc hai anh chị mồ yên mả đẹp, được hạnh phúc dưới suối vàng!
Cô gái nghe xong sợ hãi ngất đi. Chàng trai tức giận, cùng mọi người đuổi đánh anh.
May có người đi ngang qua can ngăn, anh Đần mới chạy thoát về nhà.
Chị Khôn lại trách:
Đó là đám cưới, không phải đám ma. Người ta đang vui mà lại chúc như vậy sao được!
Rồi chị dặn:
Gặp cô dâu chú rể thì phải chúc “tốt đôi”, chúc họ sống vui vẻ, hạnh phúc.
Anh Đần lại ghi nhớ và quyết định đi học khôn lần nữa.
Ngày hôm sau, anh vừa đi vừa nói:
Tốt đôi! Tốt đôi!
Nhưng cả ngày vẫn chẳng gặp đôi nào.
Chiều tối, anh thấy một ngôi nhà đang cháy. Mọi người chạy đi lấy nước, chữa lửa. Hai vợ chồng chủ nhà đang lo lắng đứng bên ngoài.
Thấy hai người đứng cạnh nhau, anh Đần vui mừng chạy tới:
Chúc mừng hai bác tốt đôi! Tốt đôi!
Chủ nhà đang hoảng hốt vì cháy nhà, nghe vậy lại tưởng anh nói:
Tôi đốt! Tôi đốt!
Ông liền giữ lấy anh và hô lớn:
Bắt lấy nó! Nó là người đốt nhà!
Mọi người chạy tới giữ anh Đần lại. May lúc đó anh nhìn thấy cơ hội, liền vùng chạy thoát.
Về nhà, anh lại bị vợ mắng:
Người ta đang gặp chuyện khó khăn, phải giúp đỡ chứ không phải đứng đó nói những lời không đúng lúc.
Chị Khôn nói:
Khi thấy việc rối ren, phải biết giúp một tay, đừng chỉ nói linh tinh.
Anh Đần nghe xong thấy có lý. Anh nghĩ:
“Lần này mình sẽ làm đúng như lời vợ dặn.”
Sáng hôm sau, anh tiếp tục đi học khôn. Đi một đoạn, anh thấy hai người đàn ông đang đánh nhau.
Nhớ lời vợ, anh chạy vào:
Để tôi giúp một tay!
Hai người kia tưởng anh đến giúp đối phương nên cùng đánh anh một trận. Anh đau quá, vội kêu:
Tôi chỉ muốn giúp thôi mà!
Nghe anh nói lộn xộn, hai người kia tưởng anh có liên quan đến quan trên nên sợ hãi bỏ chạy.
Anh Đần nằm dưới đất, mặt mũi sưng lên rồi lủi thủi về nhà.
Chị Khôn lại nói:
Thấy người ta đánh nhau thì phải can ngăn, khuyên họ nhường nhịn. Không được lao vào đánh cùng.
Anh Đần thở dài:
Tôi đi học khôn mấy ngày rồi mà toàn bị đánh, bị đuổi, chẳng thấy ai dạy khôn cả.
Chị Khôn cười:
Cái khôn không phải thứ người khác đưa tận tay cho mình. Phải tự trải nghiệm, tự nhớ lâu. Người ta có khi đi khắp nơi vẫn chưa học hết điều hay.
Nghe vậy, anh Đần quyết định đi xa hơn để học khôn.
Hôm sau, anh mang cơm nắm, xin vợ ít tiền rồi lên đường vào rừng.
Đến tối, anh bước sâu vào rừng và nhìn thấy hai con vật rất lớn đang đánh nhau. Anh nghĩ:
“Giống như người đánh nhau, mình phải vào can!”
Anh chạy tới nói:
Một điều nhịn là chín điều lành! Tôi là người giữa, tôi sẽ giúp hai bên!
Hai con vật quay lại. Một tiếng gầm lớn vang lên khiến anh run sợ.
Hóa ra đó là hai con cọp đang chơi đùa với nhau.
Cọp đực thấy người lạ liền tiến lại gần. Anh Đần sợ quá, chạy lên một cây cao.
Con cọp nằm dưới gốc cây, nhìn anh một lúc rồi ngủ.
Đến gần sáng, khi cọp bỏ đi, anh mới dám trèo xuống và chạy thật nhanh ra khỏi rừng.
Về tới nhà, anh kể lại mọi chuyện cho vợ nghe.
Chị Khôn nghe xong vừa sợ vừa buồn cười:
Lần này bố nó khôn lắm rồi đấy!
Anh Đần ngạc nhiên:
Bu nó còn trêu tôi sao? Tôi suýt nữa bị cọp ăn thịt mà!
Chị Khôn cười:
Bố nó biết chạy lên cây để tránh cọp, thế chẳng phải là khôn sao? Nếu cứ đứng lại thì làm sao còn về được nhà?
Anh Đần ngẫm nghĩ rồi nói:
Thì ra… con cọp cũng dạy tôi biết khôn nhanh thật đấy, bu nó nhỉ!